Bajkowa gryka

Gryka to bardzo ciekawa roślina, która zaliczana jest do pseudocerealii. Używa się jej w wielu branżach – jako artykuł żywnościowy, paszę, w farmacji i przemyśle kosmetycznym.

Kiedy słyszę słowo gryka, na myśl przychodzi mi kasza gryczana. Pamiętajcie, że w naszym asortymencie znajdziecie to danie. Kasza gryczana kojarzy mi się jako danie, najczęściej kolacja, którą ze smakiem je biedna rodzina w małej chałupce w jakiejś klasycznej czeskiej bajce. Kasza jest utożsamiana z jedzeniem dla ubogich, ponieważ w bajkach mięso jadli głównie ludzie bogaci. Jednak w dzisiejszych czasach staramy się powracać do tego, co spożywali nasi przodkowie i odkrywamy wspaniałe właściwości tych „dań dla biednych“.

Jak dotarła do nas gryka?

Historyczną ojczyzną gryki jest południowo-wschodnia Azja, jednak stopniowo przez Rosję dotarła ona do Europy. Bardzo podoba mi się legenda o tym, w jaki sposób gryka trafiła do Rosji. Na tamtych zmieniach żył pewien król, który miał córkę o niezwykłej urodzinie. Nazywali ją Krupeniczką. Kiedy ziemię najechali źli Tatarzy, pojmali Krupeniczkę, wywieźli do obcej ziemi, gdzie trafiła do w niewoli. Tam uwolniła ją pewna kobieta, która zamieniła dziewczynę w ziarno gryki, zabrała je do Rosji i schowała w ziemii. Ziarno się przyjęło i wyrosło z niego zioło z 77 ziarnkami. Następnie wiatr przeniósł ziarenka na 77 pól. I w ten sposób gryka rozszerzyła się na całą Rosję. Do Polski gryka dostała się około XIII wieku wraz z najazdami Tatarów. W naszym kraju była znana pod nazwą hreczka, tatarka czy poganka. Co interesujące, w niektórych rejonach Polski nazwy te funkcjonują do dziś. Na przestrzeni kilku lat Polska stała się jednym z czołowych producentów gryki na świecie.
W ostatnim czasie nastał grykowy boom, związany z badaniami, które wykazały pierwszeństwo gryki nad innymi zbożami, wynikające z jej bogatości w aminokwasy. Gryka stanowi obecnie jeden z najważniejszych plonów w rolnictwie ekologicznym, a sąsiednia Republika Czeska należy do najważniejszych plantatorów BIO gryki.

Co ciekawego zawiera gryka?

Teraz czas spojrzeć na wspaniałe właściwości gryki. Zawiera ona stosunkowo dużą ilość skrobi (około 55%). Podczas trawienia skrobi, która znajduje się w gryce, dzięki działaniu mikroorganizmów, w jelitach dochodzi do powolnego uwalniania się glukozy. Procesy te ograniczają ewentualne odchylenia jej poziomu we krwi, dlatego jest ona ważnym atykułem żywnościowym zarówno dla diabetyków, jak i sportowców, dla których stały poziom glukozy we krwi zwiększa fizyczną wydajność. Wyższy poziom glukozy we krwi zwiększa uczucie sytości, co zapobiega przejadaniu się. Inną, ważną funkcją skrobi, która jest częściowo rozkładana przez mikroflorę jelit, jest to, że działa ona jako czynnik ochronny przed powstawaniem raka.

 

Skład gryczanych niełupek, krupy i mąki.

W gryce występuję także duża ilość błonnika (około 11,5%). Udział błonnika w jej składzie jest jednak różny – inna jego zawartość jest w gryczanych krupach, inna w mące gryczanej. W porównaniu z innymi rodzajami zbóż ma ona mniejszą zawartość nierozpuszczalnego błonnika, ale zawiera większą ilość tego rozpuszczalnego. Dzieje się tak dzięki zdolności błonnika do łączenia się z cholesterolem, który następnie wraz z błonnikiem jest wydalany z ciała.

 

 

 

Poza tym, gryka zawiera białka (około 13-14%), z których najważniejsze są dla nas tzw. niezbędne kwasy tłuszczowe (w przeciwieństwie do innych zbóż zawiera wysoki poziom lizyny). Przymiotnik niezbędny oznacza, że są one niezwykle ważne – nasze ciało nie potrafi samo ich wytwarzać i dlatego musimy je przyjmować w potrawach. Te niezbędne kwasy tłuszczowe organizm potrzebuje do tworzenia białek, chodzi o tzw. biosyntezę białek. Dzięki tym własnością białko z gryki jest zużywane w 93% (Chloupek, 2009). Co ważne, gryka nie zawiera tzw. prolaminy, która ma zły wpływ na osoby nietolerujące glutenu, dlatego jest tak chętnie wykorzystywana w daniach bezglutenowych.

Zawartość lipidów (tłuszczów) w gryce wynosi około 1,5-3,7 %. Nie jest to tłuszcz szkodliwy, a wręcz odwrotnie. Ponieważ zawiera wielonienasycone kwasy tłuszczowe (tworzą około 32% tłuszczu), konsumpcja gryki przyczynia się do ochrony przed chorobami serca i obniża poziom choloesterolu we krwi.

Gryka jest także ważnym źródłem substancji mineralnych, zwłaszcza istotna jest zawartość cynku i miedzi. Zawiera również potas, magnez, żelazo, wapń, mangan i fosfor (Gabrovská, 2004). Wysoka zawartość cynku jest niezwykle ważna w okresie zimowym, ponieważ wzmacnia system obronny naszego organizmu przed grypą i przeziębieniami.

A to co jest dla nas w składzie gryki szczególnie istotne, to wysoka zawartość witamin – głównie B1 (tiamina), B2 (ryboflawina), B3 (niacyna) i witaminy E. W otrębach gryczanych zawartość witamin jest jeszcze wyższa.

 

Zawartość witamin w suszu (mg/100g)

 Gryka jako cenne źródło rutyny

Gryka jest także najlepszym naturalnym źródłem rutyny, która jest ważna dla elastyczności naczyń. Rutyna należy do grupy flawonoidów, roślinnych antyoksydantów, która wraz z witaminą C działa dobroczynnie na zdolności obronne organizmu, na wzmocnienie ścian i elastyczność żylnych kapilarów, a także w prewencji chorób serca. Co więcej wykazuje działanie antyokscydancyjne, ma właściwości przeciwzapalne, antyrakotwórcze i antymutagenne (chroni przed niesprzyjającym działaniem promieniowania UV) i działa na rozluźnianie mięśni gładkich, wraz z innymi polifenami może wpływać na trawienie skrobi, obniża cholesterol wątrobowy i poziom lipidów we krwi.

 

Co napisać na zakończenie?

Gryka jest naprawdę bajkowym daniem. Już w pierwszych wzmiankach o gryce z roku 1562 możemy przeczytać, że jest ona odpowienia dla ludzi, którzy wykonują ciężką pracę fizyczną. Zawarte w niej białka są cenniejsze niż białka pochodzące ze zbóż, ponieważ są bliższe białkom zwierzęcym. Jest ona ważnym składnikiem w diecie osób cierpiących na hiperglikemię, choroby sercowo-naczyniowe czy dla diabetyków. Jest dobra w postaci kiełków, jako mąka, kasza, krupa itd. Co więcej – jest także bardzo smaczna, więc nie zastanawiaj się ani chwili i zacznij ją jeść.


Źródła:

GABROVSKÁ D. et al., 2004: Obsah vitaminů v minoritních obilovinách a pseudoobilovinách. Databáze online [cit. 2012-03-16], dostępne: <http://www.vupp.cz/czvupp/publik/04poster/04MinoritniObilovinyListy.pdf>.

CHLOUPEK O., PROCHÁZKOVÁ B. a HRUDOVÁ E., 2009: Pěstování a kvalita rostlin. Mendelova zemědělská a lesnická univerzita v Brně, Brno, 172 s.

JANOVSKÁ D., KALINOVÁ J., MICHALOVÁ A., 2008: Metodika pěstování pohanky obecné v ekologickém a konvenčním zemědělství. Databáze online [cit. 2012-3-16]. Dostępne: <http://www.vurv.cz/files/Publications/ISBN978-80-7427pdf>.

MOUDRÝ J. et al., 2011: Alternativní plodiny. Profi Press s. r. o., Praha, 142 s.

MOUDRÝ J., KALINOVÁ J., PETR J., MACHALOVÁ A.. Pohanka a proso. Praha, 2005, 206 s.

OKROUHLÁ M. Pěstování pohanky seté. Praha, 1993, 32 s.

RYSOVÁ J. et al., 2008: Pohanka tatarský a její využití v potravinách. Databáze online [cit. 2012-03-12], Dostępne: <http://www.vupp.cz/czvupp/publik/08posterSD3.pdf>.

 

 

 

Wstecz

Ta strona internetowa wykorzystuje pliki cookies w celu świadczenia usług, personalizacji reklam i analizowania ruchu na stronie. Korzystając z tej strony zgadzasz się na ich użycie. Dalsze informacje